İran’dan kritik Hürmüz Boğazı kararı! Bazı ülkelere geçiş izni verildi

Bölgedeki savaş gerilimi ve uluslararası enerji güvenliği tartışmaları arasında, İran yönetimi bu hafta son derece önemli bir açıklama yaptı. Stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın kontrolünü elinde tutan Tahran, hem küresel deniz trafiğinin yönünü hem de bölgeye yayılan krizin dinamiklerini değiştirebilecek bir karar açıkladı: İran, “düşman” olarak gördüğü ülkelerin gemilerine kapattığı boğazdan, bazı ülke ve gemi sahiplerine geçiş izni vermeye başladı.”

Bu açıklama, son haftalarda Hürmüz Boğazı’na ilişkin çıkan haberlerin en önemli ve somut adımı olarak değerlendiriliyor. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüleri ve diplomatik temsilcilerce yapılan açıklamalara göre, savaşın başladığı Şubat sonundan bu yana boğazdan geçiş büyük ölçüde durmuş, ticaret gemileri beklemeye alınmıştı. Ancak şimdi Tahran yönetimi, Irak, Hindistan, Çin gibi İran ile nispeten dostane ilişkileri bulunan ülkelerin gemilerine özel izin verildiğini duyurdu.

Boğaz neden bu kadar önemli?

Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin kalbi sayılır. Yaklaşık olarak küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının %20’si bu dar su yolundan geçer. Boğazın kapatılaması, tedarik zincirlerini doğrudan sekteye uğratır, fiyatların hızla yükselmesine yol açar ve küresel ekonomik istikrarsızlığı tetikler.

Bu nedenle İran’ın sadece belirli ülkelere izin vermesi, hem siyasi hem de ekonomik açıdan çok kritik bir hamle. Tahran’ın bu kararı, sadece bölgesel dengeyi değil, dünya piyasalarını da etkileyen bir stratejik hamle olarak değerlendiriliyor.
 

Kimlere geçiş izni verildi?

Tahran’dan yapılan son duyurulara göre:

  • İran, “düşman” olarak nitelendirdiği Amerika Birleşik Devletleri, İsrail ve bazı Batılı müttefikleri dışındaki ülkelerin gemilerine açık kapı politikasını hayata geçirdiğini açıkladı.
  • Çin ile daha önce petrol ve ticaret ilişkileri güçlü olan bazı gemilere ve tankerlere izin verildiği biliniyor.
  • Hindistan’a ait LPG tankerleri, Tahran yetkililerinin koordinasyonu ile geçiş sağladı.
  • Türkiye’ye ait olduğu bildirilen gemilerden de en az birinin boğazdan geçiş izni aldığı, geri kalan gemilerle ilgili resmi görüşmelerin sürdüğü haberlerinde yer alıyor.

İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Abbas Arakçi, boğazın “tüm ülkeler için açık olduğunu ancak sadece düşman olarak konumlandırdığı devletlere ait gemilerin geçişine kesinlikle izin verilmeyeceğini” belirtti. Bu tanımda Trump yönetimi ile İsrail ve savaşa dahil olan Avrupa ülkeleri ilk sırada yer alıyor.

Aynı açıklamada, İran’ın ayrıca geçiş izni alan gemilerden güvenlik ve koordinasyon ücreti talep edebileceği ifade edildi. Bu ücretin ticari seyrüsefer için yeni bir küresel tartışma başlatacağı belirtiliyor.
 

Trafik nasıl etkileniyor?

Savaş öncesinde Hürmüz Boğazı’ndan günlük ortalama 70–80 gemi geçiyordu. Ancak savaşın başlamasıyla bu sayı hızla tek hanelere düştü. Reuters ve uluslararası gözlem raporları, çatışmaların en yoğun olduğu dönemlerde boğazdaki ticaret trafiğinin haftada sadece 7 gemiye kadar gerilediğini ortaya koydu.

İran’ın sınırlı izin vermesiyle bu trafik bir miktar canlanabilir, ancak deniz güvenliği ve sigorta maliyetleri halen yüksek risk taşıyor. Bu yüzden küresel ticaret şirketleri, gemilerini alternatif güzergâhlara yönlendirme olasılığını da değerlendiriyor.
 

Uluslararası tepkiler ve riskler

İran’ın bu hamlesi bölge ülkeleri ve küresel aktörler arasında sert tepkilere yol açıyor. Birçok ülke, deniz yollarının tek bir ülkenin inisiyatifine bırakılmasının uluslararası hukuka aykırı olduğu görüşünü savunuyor. Bunun yanı sıra 22 ülke, Hürmüz Boğazı’nda güvenliğini sağlamak üzere ortak bir deklarasyon imzalayarak boğazın özgür denizcilik için açık tutulması gerektiğini vurguladı.

Bazı kaynaklar, İran’ın bu adımını aynı zamanda ABD ve İsrail ile çatışma içindeki diğer batılı ülkeleri zor durumda bırakmak için siyasi bir koz olarak kullandığını ifade ediyor. Batı ile İran arasındaki anlaşmazlık derinleştikçe, boğazın kontrolünde yaşanan gerilim de uluslararası diplomaside yeni bir baskı aracına dönüşüyor.